BATERIE ARTYLERII PRZECIWLOTNICZEJ 21, 22, 23 baterii 2 MDA Plot.

    Plany budowlano - konstrukcyjne opracowano w Szefostwie Fortyfikacji Wybrzeża Morskiego w 1932 roku. Autorem był por. inż W. Otocki.
   Projekt ten przewidywał dla każdej z baterii dwa schrony amunicyjne z stanowiskiem działa 75 mm na stropie; betonowe stanowisko dla przyrządów pomiarowych, zasieki z drutu kolczastego i kozłów hiszpańskich (zapory, przeszkody z bali drewnianych i drutu (kolczastego) lub z zespawanych szyn wykorzystywane przez wojsko) otaczających każdą baterię; polowych stanowisk drużyny ckm. W latach 1933-35 wykonano w każdej baterii po dwa schrony amunicyjne ze stanowiskami dział oddalone od siebie o 25m.

Pozostałości stanowiska baterii nr 21
Znajdują się one około 60 m na lewo od drogi, tuż przed wejściem na bałtycką plażę. Bateria ta, oznaczona numerem 21 wraz z bateriami 22 i 23, w 1939 r. wchodziła w skład 2 Morskiego Dywizjonu Artylerii Przeciwlotniczej Rejonu Umocnionego Hel. Główne uzbrojenie stanowiły tu zakupione we Francji armaty na podstawach morskich firmy "Schneider" kal. 75 mm. Jej zasadniczym zadaniem była obrona przeciwlotnicza stanowisk baterii im. Heliodora Laskowskiego na cyplu. We wrześniu 1939 r. zestrzeliła ona około 30 samolotów niemieckich typu JU-87 i HE 59.


pierścień mocowania podstawy działa baterii 21 plot.-fot 2006



działobitnia stanowiska ogniowego 21 baterii plot.-fot 2006



schrony stanowiska nr 21 baterii plot.-fot 2006




Stanowisko baterii nr 23
Wybudowana została w 1935 r., na wysokiej wydmie w pobliżu nie istniejącej obecnie latarni Hel-Bór, około 100 m. w prawo od drogi prowadzącej na dziką plażę morską. Wejścia do niej widoczne są z torów kolejowych. Bateria oznaczona była nr 23 i jej konstrukcja jest prawie taka sama jak baterii nr 21 i 22- miała także identyczne uzbrojenie. Głównym zadaniem baterii była obrona przeciwlotnicza Rejonu Umocnionego Hel od strony zachodniej. Mogła też prowadzić ogień do celów nawodnych i naziemnych. We wrześniu 1939 r. dowodził nią por.mar. Eugeniusz Gąsiorowski.

Stanowisko baterii nr 22
Znajduje się, w pobliżu zachodniej części portu wojennego. Jej uzbrojenie oraz konstrukcja schronu były prawie identyczne jak baterii nr 21 i 23. We wrześniu 1939 r. walczyła ona pod dowództwem por. Wiktora Janowskiego. Głównym zadaniem baterii była obrona portu przed atakiem powietrznym.

UZBROJENIE I SPRZĘT
1. Armata 75mm
2. Armata 40mm
3. NKM 13,2 mm
4. CKM kal;.7,92mm
5. CKM 30 kal. 7,92mm
6. Przyrząd centralny PZO-Lev
7. Reflektor przeciwlotniczy

Kalendarium działań wojennych

Działania bojowe plot. RU Hel rozpoczęto 1.09.39 o godzinie 7.23. otwarciem ognia przez 23 bat. do trzech samolotów nadlatujących od strony Gdyni. O godzinie 13.30 odparcie nalotu 11 samolotów na baterie 21 i 31 (uszkodzono 2 samoloty). W trakcie nalotów poniósł straty pluton reflektorów, oraz 1 raz udało się Niemcom zbombardować teren 21 bat. około godziny 14 atak na bat. 41, 42 i krypy minowe odparty przez pluton nkm st. bosm. L. Wilczyńskiego i pluton V/24. od godz. 17.25 atak 33 samolotów Ju-87 na okręty płynące na redę Helu w ramach planu "Rurka" atak odpierała min. 22 bat.

   02.09atakowanie ogniem dział 75mm samolotów rozpoznawczych: 18.15 atak 11 samolotów Ju-87 na bat 21, 31 oraz port, 11/24 zestrzelił samolot. Od 22.20 do 3.43 03.09 27 nalotów pojedynczych samolotów.

    03.09okoła godziny 9 nalot 11 Ju-87, celem był ORP "Gryf". O godzinie 14 nalot 11 Ju-87 zatapia 4 bombami ORP "Wicher", ponowne trafienie "Gryfa" trafienie powoduje wybuch amunicji 40 mm i wyciek ropy. Miedzy 17.25 a 18.13 nalot He-59, które zatopiły trałowiec ORP "Mewa", trafiły jeszcze raz "Gryfa" i kanonierkę ORP "Generał Haller". Zestrzelono także 1 samolot Ju-87.

    04.09rozpoczynają się naloty pojedynczych samolotów dolatujących od strony otwartego morza na wysokości 10-30 metrów lub wzdłuż wybrzeża półwyspu.

    05.09nkm 31 baterii zestrzelił samolot

    06.09około godziny 21.00 dowódca 21 baterii kpt Dziubiński zestrzelił z kim 1 samolot

    07.09o godzinie 4.20 atak 3 samolotów na III/24, od wybuchu bomb zginęło 3 marynarzy, 5 zostało rannych, uszkodzone jedno działo. W wyniku nalotu nastąpiła zmiana stanowiska plutonu.

    09.09w celu wzmocnienia obrony plot. oddziałów na pierwszej pozycji opóźniającej, ustawiono 200 m ma wschód od Chałup pluton (2 działa 40 mm+1 nkm)pod dowództwem por. Dehmela.

    10.09bat 75mm odpędzały ogniem samoloty rozpoznawcze. U nasady półwyspu zestrzelono z rkm-u samolot.

    11-12.09walkę z samolotami prowadziły oddziały broniące nasady półwyspu

    14.09o godzinie 7.30 z powodu nalotu zatopiono w Jastarni ORP "Pomorzanin II" i holownik "Lech" i "Sokół". Godzina 12.00 nalot-zatopiono ORP "Jaskółka" i "Czapla", uszkodzono ORP "Żuraw", "Czajka", "Rybitwa". Obrona plot. została sparaliżowana ogniem z km i bombami.

    15.09atakowany pluton nkm st. bosm. Wilczyńskiego zestrzelił Ju87. 23 bateria 10 salwami ostrzelała zbliżający się do Helu trałowiec. W 21 baterii uszkodzeniu uległy schron z blachy od ognia trałowców.

    19.09między godzinami 10.00 a 11.10, 21 bateria odpędzała korygujący ogień pancernika "Schleswig-Holstein", pociski wybuchające na terenie baterii uszkodziły kable telefoniczne.

    20.09pluton por. Dehmala trafia samolot, ale ogień baterii z Rzucewa uszkadza jedno działo.

    25.09baterie 21 i 22 odpędzają samoloty korygujące ogień pancerników "Schleswig-Holstein" i "Schlesien" .

    26.09powróciło naprawione działo 40 mm do plutonu por. Dehmela, odpierano ataki lotnicze.

    29.09zestrzelono 1 samolot, 1 uszkodzono.

    01.10o godzinie 13.55 zestrzelono ostatni samolot. O godzinie 14.00 nastąpiło przerwanie walki.     W nocy z 01 na 02.10obsługi niszczyły sprzęt i resztki amunicji. O godzinie 13-tej 02.10. odziały niemieckie rozpoczęły zajmowanie półwyspu.

Na podstawie:
"Helskie stanowiska baterii przeciwlotniczych 1939"
Stowarzyszenie "Przyjeciele Helu"- Komisja Ochrony Zabytków Militarnych